Dingeman Deijs (Architectuur)

gedeelde eerste prijs Archiprix 2009

Uitgemergeld
Op weg naar een stabiele Nederlandse berg

Na eeuwenlang blokbreken en graven komt er een einde aan de mergelwinning in de Zuid-Limburgse Sint-Pietersberg. De cementfabriek vertrekt.

Door het toevoegen van een constructieve laag kan het instabiele gangenstelsel en de rand van de open groeve eindelijk openbaar gebied worden. De ingrepen voorkomen het instorten van deze Nederlandse berg. Het bedreigde landschap wordt behouden en krijgt een nieuwe recreatieve bestemming.

Veertig zwakke mergelkolommen worden met cement verstevigd, waarna er overnachtingsplekken voor berglopers in uitgehakt kunnen worden. Kokers voor lucht en licht verbinden de onder- en bovenwereld.

In de oksel van de groeve wordt door de cementfabriek een op het zuiden gelegen laatste plateau gegraven. De zwakke mergelplafonds worden ondersteund. Centraal op het plateau komt een openluchtbad. Het water uit de mergelwanden (watervallen) wordt hier opgeslagen en verwarmd door de warmte van de wanden. Het water loopt tevens gedeeltelijk door in de ondergrondse gangen. Trappen verbinden het plateau met de open groeve waar men kan zwemmen in het toekomstige mergelmeer. De contrasten tussen het gangenstelsel en de open groeve worden hier optimaal voelbaar: binnen-buiten, donker-licht, vochtig-droog, gesloten-open en warm-koud.

Aardpijpen - ingestorte grondlichamen - worden uitgegraven en verstevigd en vormen verticale ontsluitingen tussen de gangen en het maaiveld. Kunstenaars van het naastgelegen kunst- en cultuurcentrum krijgen enkele kolommen ter beschikking ter bewerking (beeldhouwkunst). Verschillende lichtbundels (solartubes) leiden de toeristen van kolom naar kolom. Vanuit de kunstgangen loopt een 50 meter lange hangbrug naar het kunst- en cultuurcentrum, een voormalig fabrieksgebouw. Een oude aan- en afvoerkoker wordt omgevormd tot loopbrug, de verbinding tussen het gebouw en de aanlegsteiger van de toeristenboot aan de Maas.

Een samenwerkingsverband tussen de cementfabriek en de stad Maastricht financiert de ingrepen en voert ze uit. Als laatste handeling in zijn bestaan levert de fabriek het cement voor het benodigde beton voor de verstevigingen. De (oud-)werknemers nemen hierna het beheer op zich.


Meer informatie
www.archiprix.nl

Afstudeerdatum
16 juni 2008

Afstudeercommissie
Machiel Spaan (mentor)
Gianni Cito
Marieke Timmermans

Toegevoegd t.b.v. het examen
Peter Defesche
Rik van Dolderen